Cách cắt móng an toàn nhất cho trẻ nhỏ là làm lúc con đang ngủ say hoặc vừa tắm xong, dùng bấm móng cỡ nhỏ đầu tròn hoặc giũa móng, kéo nhẹ phần đầu ngón tay xuống để tách da khỏi móng trước khi cắt. Móng tay cắt theo đường cong của đầu ngón, móng chân cắt thẳng ngang, không cắt quá sát hai bên khoé.
Móng tay trẻ sơ sinh mọc nhanh, mỏng và sắc, nên hay cào xước mặt; móng chân mọc chậm hơn, thường chỉ cần cắt vài lần mỗi tháng. Lỡ cắt phạm vào da là chuyện rất nhiều bố mẹ từng gặp và thường chỉ cần ấn cầm máu. Bài này hướng dẫn chọn dụng cụ, cách cắt theo độ tuổi, cách xử lý khi chảy máu và những dấu hiệu ở móng cần đưa con đi khám.
Chọn dụng cụ: bấm móng, kéo đầu tròn hay giũa
Không có dụng cụ nào tốt nhất cho mọi trẻ. Người cắt quen tay dụng cụ nào thì an toàn nhất với dụng cụ đó. Bảng dưới so sánh ba lựa chọn thường gặp:
| Dụng cụ | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bấm móng cỡ nhỏ dành cho trẻ | Nhanh, dễ kiểm soát độ dài, cạnh cắt gọn | Dễ kẹp phạm da nếu không kéo đầu ngón xuống trước |
| Kéo cắt móng đầu tròn | Nhìn rõ đường cắt, hợp với móng rất mỏng của trẻ sơ sinh | Cần tay vững; cắt từng nhát nhỏ |
| Giũa móng mịn, giũa bằng giấy cho trẻ | Gần như không thể làm chảy máu, hợp những tuần đầu sau sinh | Chậm hơn; giũa một chiều, nhẹ tay |
| Giũa điện cho trẻ | Nhẹ nhàng, nhiều bố mẹ thấy dễ dùng | Không cần thiết; chọn đầu mài mịn, dùng đúng tốc độ thấp |
Dụng cụ cắt móng của trẻ nên để riêng, lau sạch sau mỗi lần dùng, không dùng chung với người lớn, nhất là khi trong nhà có người bị nấm móng.
Trong vài tuần đầu sau sinh, móng trẻ mềm và dính sát vào da đầu ngón, nhiều bác sĩ khuyên ưu tiên giũa thay vì cắt. Khi móng cứng hơn và tách khỏi da rõ hơn thì chuyển sang bấm hoặc kéo.
Cách cắt móng tay cho trẻ từng bước
Một lần cắt móng đủ mười ngón chỉ mất vài phút nếu chuẩn bị trước. Nếu con thức dậy giữa chừng, dừng lại và làm tiếp các ngón còn lại vào lần sau, không cần cố cho xong:
- Chọn lúc. Khi con ngủ say, tay buông lỏng; hoặc ngay sau khi tắm, lúc móng mềm. Với trẻ lớn hơn, có thể ngồi trong lòng, cùng xem sách hay hát.
- Đủ ánh sáng. Bật đèn hoặc ngồi gần cửa sổ. Phần lớn lần cắt phạm xảy ra khi cắt trong phòng tối vì sợ con thức.
- Giữ ngón tay. Cầm chắc bàn tay con, tách riêng ngón định cắt ra, các ngón còn lại nắm trong lòng bàn tay bạn.
- Kéo nhẹ đầu ngón xuống. Dùng ngón cái ấn nhẹ phần thịt đầu ngón của con ra xa khỏi móng, để thấy rõ khe giữa móng và da.
- Cắt theo đường cong. Cắt từng nhát nhỏ theo đường cong tự nhiên của đầu ngón tay, để lại một viền móng trắng rất mỏng, không cắt sát tới phần hồng.
- Làm nhẵn cạnh. Giũa nhẹ những góc nhọn để con không cào xước mặt.
- Ngón cái và ngón út thường khó nhất vì góc nghiêng; xoay tay con cho đúng hướng nhìn thay vì xoay dụng cụ.
Với trẻ sơ sinh, móng tay có thể cần cắt hoặc giũa một đến hai lần mỗi tuần. Trẻ lớn hơn thường khoảng mỗi tuần một lần, tuỳ tốc độ mọc.
Móng chân: cắt thẳng để phòng mọc ngược
Móng chân trẻ nhỏ mọc chậm hơn móng tay, nhiều trẻ chỉ cần cắt hai ba lần mỗi tháng. Móng chân trẻ sơ sinh thường mềm, mỏng, đôi khi trông như đang mọc lún vào da ở hai bên. Phần lớn trường hợp đó là hình dạng bình thường của móng chân trẻ nhỏ và sẽ tự thay đổi khi móng dày lên.
Khác với móng tay, móng chân nên cắt thẳng ngang, giữ hai góc ngang với đầu ngón, không khoét sâu vào hai bên khoé. Khoét góc là cách dễ khiến móng mọc ngược đâm vào da. Giày, tất quá chật, nhất là giày cứng ở trẻ đang tập đi, cũng ép móng vào da. Chọn giày có mũi rộng, còn khoảng trống phía trước ngón dài nhất.
Khi ngón chân đỏ, sưng ở một bên móng, con đau khi chạm hoặc khi đi giày, đó có thể là móng mọc ngược bắt đầu viêm. Ngâm chân nước ấm sạch, giữ khô thoáng, cho đi dép hở và đưa con đi khám nếu không đỡ sau vài ngày hoặc có mủ, sưng lan. Không tự cắt khoét sâu vào khoé móng để "lấy gai móng" ở nhà.
Trẻ đã đi giày dép ra ngoài thì nên rửa chân, lau khô kẽ ngón mỗi tối. Kẽ ngón chân ẩm lâu trong giày kín, tất ướt mồ hôi dễ bị nứt, ngứa, có mùi. Cắt móng chân ngay sau khi rửa chân buổi tối cũng là lúc móng mềm, dễ cắt nhất, và tiện kiểm tra ngón nào đỏ, phồng, có vết cứa từ giày mới.
Lỡ cắt phạm vào da: xử lý thế nào
Bình tĩnh. Chảy máu đầu ngón tay ở trẻ nhỏ thường trông nhiều hơn thực tế vì vùng này có nhiều mạch máu nhỏ. Con có thể khóc vì giật mình hơn là vì đau.
Ấn cầm máu. Dùng gạc hoặc khăn sạch ấn chặt lên chỗ chảy máu vài phút liên tục, không mở ra xem liên tục. Phần lớn sẽ ngừng chảy trong vài phút.
Rửa sạch. Khi máu đã ngừng, rửa nhẹ bằng nước sạch, thấm khô.
Không băng dính quấn quanh ngón. Trẻ nhỏ hay cho tay vào miệng; miếng băng nhỏ dễ tuột ra và gây hóc. Băng quấn chặt cũng có thể làm ngón tay bị thắt. Để vết thương thoáng là đủ với vết nhỏ.
Không bôi các thứ dân gian. Không rắc bột cà phê, đắp lá, bôi kem đánh răng hay chấm thuốc lên vết cắt.
Theo dõi vài ngày. Đầu ngón đỏ dần, sưng, nóng, có mủ, con đau hơn chứ không đỡ đi là dấu hiệu nhiễm trùng, cần đi khám. Chảy máu không cầm sau khoảng mười phút ấn đúng cách cũng phải đi khám.
Cào xước mặt, bao tay và thói quen cắn móng cho con
Trẻ sơ sinh chưa điều khiển được cử động tay, móng lại sắc, nên hay tự cào xước mặt. Những vết xước nông thường lành nhanh trong vài ngày, chỉ cần giữ sạch. Bao tay vải giúp tạm thời trong vài tuần đầu, nhưng không nên đeo cả ngày: bàn tay là công cụ để trẻ khám phá, tự xoa dịu khi mút tay, và cảm nhận cơ thể mình. Cắt móng gọn là cách bền hơn bao tay. Khi đeo bao tay, kiểm tra không có chỉ thừa bên trong, vì sợi chỉ có thể quấn chặt quanh ngón tay.
Một thói quen cũ là người lớn cắn móng cho con thay vì cắt. Cách này đưa vi khuẩn từ miệng người lớn vào vùng da quanh móng, dễ cắn quá sâu làm rách da, và không kiểm soát được độ dài. Nên bỏ.
Trẻ lớn hơn, khoảng ba bốn tuổi trở lên, có khi tự cắn móng tay khi lo lắng, buồn chán hay khi tập trung. Thói quen này thường nhẹ và giảm dần. Giữ móng ngắn gọn, để ý lúc nào con hay cắn và cho tay con việc khác để làm vào lúc đó tốt hơn là quát hay bôi thứ đắng lên tay. Cắn đến chảy máu, viêm quanh móng thường xuyên, hay đi kèm những biểu hiện lo âu khác thì nên nói với bác sĩ nhi.
Khi con không chịu cho cắt móng
Từ khoảng một tuổi, nhiều trẻ rút tay, vùng vằng mỗi lần thấy cái bấm móng. Ép giữ chặt dễ làm cắt phạm và khiến lần sau con càng sợ. Một vài cách giúp được nhiều gia đình:
- Cắt lúc con ngủ trưa hoặc ngủ đêm say, đủ đèn, như với trẻ sơ sinh.
- Chia nhỏ: hôm nay một bàn tay, mai bàn tay kia, cuối tuần móng chân. Không ai bắt phải xong mười ngón một lần.
- Cho con cầm một món đồ ở tay kia, xem sách tranh, hoặc nghe một bài hát quen; cắt mỗi bài hát vài ngón.
- Để con "cắt móng" cho búp bê bằng giũa giấy trước, rồi đổi lượt.
- Nói trước ngắn gọn: "mẹ cắt móng cho gọn, cắt xong mình chơi tiếp", tránh câu doạ như "không cắt thì móng mọc dài như phù thuỷ".
- Dùng giũa thay bấm nếu con sợ tiếng tách của bấm móng.
- Với trẻ lớn, cho con tự chọn ngón cắt trước và đếm số ngón cùng bạn.
Khi ông bà mắt kém hay người trông trẻ chưa quen tay, nên để bố mẹ cắt móng vào cuối tuần, và dặn người trông chỉ giũa những góc sắc khi cần. Nếu con đi nhà trẻ, giữ móng con ngắn gọn cũng giúp tránh cào xước bạn khi chơi.
Dấu hiệu ở móng cần đưa con đi khám
Móng tay, móng chân của trẻ cũng là nơi bố mẹ có thể thấy một số thay đổi đáng chú ý. Đưa con đi khám khi:
- Vùng da quanh móng sưng đỏ, nóng, đau, có điểm mủ trắng vàng (người ta hay gọi là chín mé), nhất là khi lan rộng hoặc con sốt.
- Ngón chân đỏ, sưng ở khoé móng, chảy dịch, con đau khi đi.
- Móng đổi màu, dày lên, sần sùi, bong khỏi nền móng mà không do va đập.
- Một ngón tay hoặc ngón chân đột ngột sưng tím, con khóc nhiều: kiểm tra xem có sợi tóc, sợi chỉ quấn chặt quanh ngón không; nếu có mà không gỡ được ngay, đi cấp cứu.
- Móng bị kẹp cửa, dập, có máu tụ đen dưới móng kèm đau nhiều.
- Đầu ngón tay, môi có màu tím tái, nhất là khi kèm mệt, thở nhanh, bú kém: đi khám ngay.
Những đốm trắng nhỏ trên móng tay trẻ thường do va chạm nhẹ vào nền móng, sẽ mọc ra dần theo móng; chúng không phải dấu hiệu thiếu chất như lời đồn.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh mấy ngày tuổi thì cắt móng được?
Không có ngày cố định. Nếu móng dài, sắc và con tự cào xước mặt, có thể giũa nhẹ ngay từ những ngày đầu. Trong vài tuần đầu, móng mềm và dính sát da nên giũa an toàn hơn cắt. Khi móng tách rõ khỏi da thì chuyển sang bấm hoặc kéo đầu tròn.
Có nên cắt móng tay cho con khi con đang thức không?
Được, nếu con chịu ngồi yên. Nhiều bố mẹ cắt lúc con đang bú, đang xem sách hay nghe hát. Với trẻ hay giằng tay, cắt lúc con ngủ say thường an toàn hơn. Chỉ cần đủ ánh sáng và không cố cắt xong hết mười ngón trong một lần.
Lỡ cắt vào thịt tay bé có cần đi khám không?
Thường không cần. Ấn gạc sạch lên chỗ chảy máu vài phút, rửa nhẹ khi máu ngừng và để thoáng. Đi khám khi máu không cầm sau khoảng mười phút ấn liên tục, vết cắt sâu, hoặc sau vài ngày đầu ngón đỏ, sưng, có mủ.
Móng chân bé trông như mọc lún vào da, có phải móng mọc ngược không?
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, móng chân mềm và hai bên thường trông như lún vào da; đó hay là hình dạng bình thường. Chỉ đáng lo khi khoé móng đỏ, sưng, đau, chảy dịch. Cắt móng chân thẳng ngang và chọn giày rộng mũi giúp phòng mọc ngược.
Có nên cho trẻ sơ sinh đeo bao tay suốt ngày để khỏi cào mặt không?
Không nên đeo suốt ngày. Bàn tay giúp trẻ khám phá và tự xoa dịu. Bao tay chỉ dùng tạm khi móng chưa cắt được hoặc khi con ngủ, và cần kiểm tra không có chỉ thừa bên trong. Giữ móng ngắn gọn là cách bền hơn.