Thuê dịch vụ trông trẻ ngày lễ, Tết, chủ nhật khó hơn ngày thường vì ba lý do: người trông quen về quê, nhu cầu tăng vọt cùng lúc, và người được cử đến thường là người trẻ chưa từng gặp. Gia đình nên đặt sớm, hỏi rõ phụ phí và cách tính, chuẩn bị cho con làm quen người mới, và dặn kỹ những nguy cơ riêng của mùa lễ như nhà đông khách, đồ ăn dễ hóc, bếp và lửa nhiều hơn.
Bài này dành cho gia đình có con dưới 6 tuổi cần người trông trong các dịp nhà trẻ đóng cửa: Tết Nguyên đán, các kỳ nghỉ lễ dài, cuối tuần khi bố mẹ làm ngành dịch vụ, y tế, bán hàng. Tiền công, hợp đồng với người giúp việc riêng của gia đình có nhiều tài liệu khác; ở đây là góc thuê dịch vụ thời vụ qua một đơn vị.
Vì sao ngày lễ, Tết khó thuê người hơn
Phần lớn người làm nghề trông trẻ và giúp việc gia đình ở thành phố đến từ các tỉnh, và Tết là dịp duy nhất trong năm nhiều người về quê dài ngày. Đúng lúc đó nhà trẻ, nhóm trẻ cũng nghỉ, trong khi nhiều bố mẹ — làm bệnh viện, nhà hàng, bán lẻ, vận tải — lại bận nhất năm. Cung giảm mạnh và cầu tăng cùng lúc.
Các đơn vị dịch vụ thường xử lý bằng cách huy động thêm người làm thời vụ: sinh viên ở lại thành phố, người làm nghề khác muốn kiếm thêm, người trông chưa nhiều kinh nghiệm. Đây không hẳn là điều xấu, nhưng có nghĩa là người đến nhà bạn dịp Tết có thể ít được đào tạo hơn người đơn vị cử ngày thường. Hỏi rõ điều này là quyền của bạn.
Ngày chủ nhật và các ngày lễ ngắn thì ít căng hơn Tết, nhưng vẫn có đặc điểm: người trông quen của gia đình có thể muốn nghỉ, và đơn vị có thể tính phụ phí. Biết trước giúp bạn chủ động lập phương án.
Lập kế hoạch từ sớm: lịch gợi ý cho dịp Tết
Lịch dưới đây là gợi ý cho dịp Tết Nguyên đán; với các kỳ nghỉ lễ ngắn hơn có thể rút gọn.
- Khoảng hai tháng trước: hỏi người trông quen về kế hoạch nghỉ Tết; ghi rõ ngày đi, ngày về. Tính số ngày gia đình cần người, giờ nào, ở đâu (nhà mình hay nhà ông bà).
- Khoảng sáu tuần trước: liên hệ hai, ba đơn vị dịch vụ, hỏi khả năng cung cấp người dịp Tết, phụ phí, chính sách huỷ. Nhiều đơn vị nhận đặt Tết sớm và hết người khá nhanh.
- Khoảng một tháng trước: chốt đơn vị, đề nghị biết trước người sẽ đến và xin gặp hoặc gọi video. Hỏi phương án dự phòng nếu người đó bận đột xuất.
- Khoảng hai tuần trước: sắp một buổi làm quen ngắn có bố mẹ ở nhà. Chuẩn bị tờ thông tin về con: ăn, ngủ, dị ứng, người liên hệ khẩn cấp.
- Vài ngày trước: xác nhận lại lịch với đơn vị. Chuẩn bị đồ ăn, tã, đồ dùng đủ cho những ngày cửa hàng đóng cửa.
- Trong dịp nghỉ: giữ liên lạc, đọc báo cáo sau mỗi buổi nếu đơn vị có, phản hồi ngay khi có điều chưa ổn.
Phụ phí ngày lễ, Tết: các khoản thường gặp
Bảng dưới liệt kê các thành phần có thể có trong giá dịch vụ dịp lễ. Đây là cấu trúc để hỏi, không phải mức giá; mức cụ thể khác nhau giữa các đơn vị và vùng.
| Khoản | Vì sao có | Nên hỏi |
|---|---|---|
| Hệ số ngày lễ, Tết | Bù cho người làm việc trong ngày nghỉ | "Áp dụng từ ngày nào đến ngày nào? Có tính cả ngày trước, sau Tết không?" |
| Phụ phí đặt gấp | Đơn vị phải huy động người trong thời gian ngắn | "Đặt trước bao lâu thì không phải chịu?" |
| Phụ phí ngoài giờ, qua đêm | Giờ làm dài, đêm giao thừa | "Tính theo giờ hay theo ca? Đêm có được ngủ không?" |
| Phí di chuyển | Xe công cộng ít, người trông đi xa | "Gia đình hay đơn vị trả? Trả theo thực tế hay khoán?" |
| Lì xì, quà Tết cho người trông | Phong tục, không bắt buộc | "Đơn vị có quy định gì về việc này không?" |
| Phí huỷ, đổi lịch | Người trông đã giữ lịch cho gia đình | "Huỷ trước bao lâu thì được hoàn? Đơn vị huỷ thì sao?" |
Ví dụ giả định: một gia đình đặt 5 ngày Tết, mỗi ngày 8 giờ. Hoá đơn có thể gồm tiền công theo giờ nhân hệ số ngày Tết, phí di chuyển mỗi ngày, cộng một phụ phí đặt gấp nếu chốt muộn. Yêu cầu đơn vị gửi báo giá chi tiết từng dòng trước khi đồng ý giúp tránh bất ngờ.
Tờ thông tin cho người trông thời vụ
Người trông dịp lễ thường chỉ ở với con vài ngày, không có thời gian học dần nếp nhà. Một tờ giấy dán ở cửa tủ lạnh giúp họ không phải nhớ và không phải gọi hỏi liên tục. Nên có:
- Tên gọi ở nhà của con, tuổi, những từ con dùng khi muốn đi vệ sinh, khi đói, khi buồn ngủ.
- Giờ ăn, giờ ngủ, cách ru ngủ quen thuộc; món con ăn được, món chưa ăn, độ thô của thức ăn với trẻ dưới 2 tuổi.
- Dị ứng, bệnh mạn tính nếu có, và thuốc con đang dùng theo chỉ định bác sĩ (nếu người trông phải cho dùng thì ghi rõ và để riêng).
- Số của bố, mẹ, một người thân ở gần, và nhắc rõ số cấp cứu 115.
- Địa chỉ nhà đầy đủ để đọc khi gọi cấp cứu, vị trí cơ sở y tế gần nhất.
- Những điều không được làm: mở cửa cho người lạ, đưa con ra khỏi nhà khi chưa báo, cho con xem điện thoại của người trông, đăng ảnh con.
Tờ thông tin này cũng có ích cho người thân đến chơi Tết và giúp trông con hộ một lúc; dịp lễ là lúc nhiều người khác nhau thay phiên trông trẻ trong cùng một ngày.
Giới thiệu người trông mới với con trong dịp lễ
Trẻ dưới 6 tuổi vốn đã dễ bị xáo trộn dịp Tết: nhà đông người, lịch ngủ lệch, đồ ăn khác thường, ngủ ở nhà ông bà. Thêm một người trông lạ là thêm một thay đổi. Một buổi gặp trước, dù chỉ một giờ, có bố mẹ ở nhà, giảm đáng kể nước mắt ngày đầu.
Trong buổi gặp, để người trông chơi với con trong lúc bố mẹ vẫn ở trong phòng, rồi bố mẹ ra phòng khác một lúc ngắn. Kể với con trước bằng lời cụ thể: "Ngày mai cô Hoa đến chơi với con lúc mẹ đi làm. Mẹ về khi con ngủ trưa dậy." Với trẻ lớn hơn, có thể vẽ một lịch đơn giản bằng hình — mặt trời, giường ngủ, ngôi nhà — để con biết khi nào bố mẹ về.
Nếu con có người trông quen ngày thường, nhờ người đó nói với con trước khi về quê rằng cô sẽ về lại sau Tết. Trẻ nhỏ đôi khi tưởng người trông quen biến mất hẳn, và phản ứng với người mới bằng sự giận dữ thật ra là nỗi nhớ người cũ.
An toàn mùa lễ: những điều phải dặn riêng
Những nguy cơ dưới đây tăng rõ trong dịp Tết và lễ, và người trông thời vụ có thể không nghĩ tới nếu không được dặn:
- Đồ ăn dễ hóc trên bàn: hạt dưa, hạt hướng dương, lạc, kẹo cứng, mứt dừa dai, thạch, nho nguyên quả. Với trẻ dưới 4 tuổi, các món này cần cất xa tầm với hoặc cắt nhỏ, và trẻ chỉ ăn khi ngồi yên có người lớn bên cạnh.
- Bếp và lửa: nồi bánh chưng đun nhiều giờ, bếp than, nến, hương, nồi lẩu trên bàn thấp. Dặn rõ khu vực trẻ không được lại gần.
- Nhà đông khách: cổng mở liên tục, mỗi người tưởng người khác đang trông trẻ. Người trông phải biết trách nhiệm chính của mình là trẻ, không phải phụ tiếp khách.
- Rượu bia, thuốc lá và thuốc của người lớn: cốc rượu thừa, gạt tàn, túi thuốc của ông bà để trên bàn thấp.
- Pháo và đồ chơi phát sáng: pháo hoa, que pháo bông, đồ chơi chạy pin cúc áo. Pin cúc áo nuốt phải là cấp cứu.
- Đi chơi đông người: nếu người trông đưa trẻ ra ngoài, thống nhất địa điểm, thời gian, cách giữ trẻ ở nơi đông và việc làm khi lạc nhau.
Trường hợp trẻ hóc, bỏng, nuốt pin, hay có dấu hiệu nguy hiểm, người trông gọi 115 trước rồi gọi bố mẹ. Nên chắc chắn người trông biết điều này bằng lời dặn trực tiếp.
Khi không thuê được: các phương án khác
Không phải năm nào cũng thuê được người. Một số phương án gia đình hay ghép: đổi ca trông con với một gia đình bạn có cùng hoàn cảnh, bố mẹ xếp lịch làm so le nhau trong những ngày cao điểm, nhờ ông bà lên ở vài ngày, hoặc tìm nơi giữ trẻ hoạt động xuyên Tết (một số nơi có dịch vụ này, cần hỏi kỹ về giấy phép và tỷ lệ người lớn trên trẻ).
Một phương án khác ít được nghĩ tới là xin lịch làm việc linh hoạt với nơi làm trong vài ngày cao điểm, hoặc dùng ngày phép xen kẽ giữa bố và mẹ. Với những gia đình mà một người làm ngành không nghỉ Tết, chia ngày phép của người kia theo đúng lịch trực của người này thường giải quyết được phần lớn khoảng trống mà không cần thuê ai.
Dù chọn phương án nào, nguyên tắc chung giữ nguyên: người trông con phải được bàn giao đủ thông tin, biết số liên lạc khẩn cấp, và không phải trông quá nhiều trẻ cùng lúc. Một người bạn trông thêm hai đứa trẻ của nhà khác trong khi nấu cỗ Tết là tình huống dễ xảy ra sơ suất.
Sau kỳ nghỉ: giúp con trở lại nếp
Sau một kỳ nghỉ dài với nhiều người lạ, nhiều khách, lịch ngủ lệch và người trông thay đổi, trẻ nhỏ thường cần vài ngày đến một hai tuần để trở lại nếp. Khóc khi đi nhà trẻ lại, ngủ trưa khó, bám mẹ hơn, ăn kém hơn là những phản ứng thường gặp, không có nghĩa người trông dịp lễ đã làm điều gì không đúng.
Vài ngày trước khi nhà trẻ mở lại, đưa giờ ngủ, giờ ăn về như cũ, bớt đi chơi xa, bớt ăn vặt. Kể với con về lịch sắp tới: "Hai hôm nữa con đi lớp gặp cô." Khi người trông quen quay lại, để con có thời gian làm quen lại; có trẻ giận dỗi với người trông vì "bỏ đi" trước khi vui vẻ trở lại.
Cuối cùng, đánh giá lại dịch vụ đã dùng: điều gì ổn, điều gì cần dặn khác lần sau, có nên đặt lại người đó cho dịp lễ tới không. Ghi chú ngắn ngay sau kỳ nghỉ giúp lần sau lập kế hoạch nhanh hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Có nên thuê người trông ở lại nhà suốt dịp Tết không?
Tuỳ nhu cầu. Người ở lại tiện cho bố mẹ đi làm ca đêm, nhưng cần chỗ ngủ riêng, giờ nghỉ rõ ràng và thoả thuận về các bữa ăn, ngày nghỉ. Với trẻ nhỏ đã có nếp ngủ ổn, nhiều gia đình thấy thuê theo ca ban ngày rồi bố mẹ tự lo buổi tối nhẹ nhàng hơn cho cả nhà.
Người trông thời vụ dịp Tết có cần buổi thử việc không?
Một buổi làm quen ngắn có bố mẹ ở nhà là điều nên làm, đặc biệt khi người đó lần đầu đến. Đây không phải thử việc dài theo kiểu thuê lâu dài mà là dịp để con quen người mới, người trông quen nhà, và bố mẹ quan sát cách họ chăm trẻ trước khi để con ở riêng.
Có cần lì xì cho người trông của đơn vị không?
Không bắt buộc. Nhiều gia đình vẫn lì xì như một lời cảm ơn vì người trông làm việc ngày Tết. Nên hỏi đơn vị có quy định gì không để tránh khó xử, và lì xì trực tiếp cho người trông thay vì cộng vào hoá đơn của đơn vị.
Người trông về quê bị kẹt không lên kịp thì đơn vị có trách nhiệm gì?
Tuỳ hợp đồng. Đơn vị nghiêm túc thường cam kết cử người thay trong một khoảng thời gian, hoặc hoàn tiền phần chưa cung cấp. Hỏi rõ trước khi đặt và đề nghị ghi vào văn bản. Với dịp Tết, người thay có thể khó tìm hơn, nên gia đình vẫn cần một phương án dự phòng riêng.
Có nên để người trông đưa con đi chơi Tết ở chỗ đông người?
Với trẻ nhỏ, nơi đông người dịp Tết có nhiều nguy cơ: lạc, xe cộ, pháo, đồ ăn đường phố. Nếu đồng ý, thống nhất địa điểm cụ thể, thời gian ngắn, phương tiện an toàn, và tốt nhất có thêm một người lớn đi cùng. Không nên giao cho người trông mới quen việc đưa trẻ ra nơi đông.