Chụp ảnh sơ sinh tại nhà an toàn khi người chụp được đào tạo về an toàn cho trẻ sơ sinh, mọi tư thế khó đều là ảnh ghép có tay người lớn đỡ, bé được giữ ấm mà không bị quá nóng, đạo cụ chắc chắn và thấp, buổi chụp đi theo nhịp ăn ngủ của bé, và gia đình nắm rõ ai được dùng ảnh vào việc gì. Bức ảnh đẹp không đáng đổi lấy bất kỳ rủi ro nào cho một em bé vài ngày tuổi.
Bài này dành cho gia đình đang cân nhắc thuê người chụp ảnh sơ sinh đến nhà. Phần kỹ thuật chụp, ánh sáng, bố cục không phải trọng tâm; trọng tâm là những gì bố mẹ cần kiểm để buổi chụp an toàn cho bé, và những điều khoản về ảnh nên đọc trước khi ký.
Vì sao ảnh sơ sinh cần quan tâm an toàn riêng
Ảnh sơ sinh thường được chụp trong khoảng hai tuần đầu, khi bé ngủ sâu và dễ uốn vào các tư thế cuộn tròn. Đó cũng là giai đoạn bé chưa tự giữ được đầu cổ, chưa tự điều hoà thân nhiệt tốt, hệ miễn dịch còn non, và chưa có các mũi tiêm phòng tiếp theo. Những đặc điểm làm ảnh đẹp cũng chính là những đặc điểm làm bé dễ tổn thương.
Nhiều bức ảnh lan truyền trên mạng — bé chống cằm, bé nằm trong giỏ treo, bé ngủ trên cành cây hay trong chiếc bình thuỷ tinh — tạo ấn tượng rằng bé được đặt thật vào những tư thế đó. Ở người chụp có nghề, phần lớn chúng là ảnh ghép từ nhiều tấm, hoặc có người lớn đỡ ngay bên dưới, được xoá đi khi chỉnh sửa. Gia đình cần biết điều này để không bao giờ tự làm theo, và để nhận ra người chụp nào không làm đúng.
Người chụp ảnh sơ sinh không phải là một nghề có chứng chỉ bắt buộc chung; ai có máy ảnh cũng có thể nhận chụp. Một số người đã tự học các khoá về an toàn khi chụp trẻ sơ sinh, một số thì không. Vì vậy câu hỏi về an toàn phải do chính gia đình đặt ra, không thể mặc định người chụp đã biết.
Chụp tại nhà có ưu điểm là bé ở trong môi trường quen, không phải di chuyển, ít tiếp xúc với người lạ và mầm bệnh ở studio. Nhưng nó cũng có nghĩa người chụp mang vào nhà đồ đạc, đèn, máy sưởi, và mọi thứ diễn ra trong không gian không được thiết kế để chụp ảnh — nên phần chuẩn bị an toàn càng quan trọng.
Tư thế: thật hay ảnh ghép
Bảng dưới phân loại các tư thế hay gặp. Nguyên tắc chung: bất cứ tư thế nào mà bé không tự nằm yên an toàn được thì phải là ảnh ghép, có tay người lớn đỡ trong mỗi tấm thành phần.
| Tư thế | Cách làm an toàn | Không chấp nhận |
|---|---|---|
| Bé chống cằm lên hai tay | Ghép hai tấm: một tấm đỡ đầu, một tấm đỡ cổ tay, có người giữ | Đặt bé chống cằm thật và buông tay |
| Bé nằm trong giỏ, xô, rổ | Vật chứa đặt sát sàn, lót dày, có trọng lượng chắc, người lớn ở bên | Giỏ treo lơ lửng, vật chứa đặt trên bàn cao |
| Bé treo trong võng vải, túi vải | Ghép ảnh, võng thật đặt sát nệm, người lớn đỡ bên dưới | Treo bé thật lên cao |
| Bé nằm sấp cuộn tròn | Trên gối đệm thấp, người chụp theo dõi liên tục, thời gian ngắn | Để bé nằm sấp một mình khi người lớn quay đi |
| Bé cạnh thú cưng, anh chị nhỏ | Ghép ảnh hoặc có người lớn giữ chắc cả hai | Để thú cưng, trẻ nhỏ tự bế bé |
| Bé được quấn, nằm ngửa | Tư thế an toàn nhất, có thể chụp nhiều | Quấn quá chặt quanh ngực, che mũi miệng |
Hỏi người chụp trước buổi: "Anh chị làm tư thế chống cằm thế nào?" Người chụp có kinh nghiệm an toàn sẽ trả lời ngay là ghép ảnh và mô tả cách đỡ. Câu trả lời mơ hồ là dấu hiệu nên chọn người khác.
Giữ ấm mà không quá nóng
Vì sao phòng chụp hay nóng. Để bé ngủ yên khi cởi bớt quần áo, người chụp thường làm ấm phòng, dùng máy sưởi hoặc đèn sưởi. Trẻ sơ sinh mất nhiệt nhanh khi để trần, nhưng cũng dễ bị quá nóng vì chưa điều hoà thân nhiệt tốt; quá nóng là một yếu tố được ghi nhận liên quan đến nguy cơ với giấc ngủ của trẻ nhỏ.
Nên làm gì. Phòng ấm vừa phải, người lớn mặc áo mỏng thấy hơi ấm là được; chạm gáy hoặc lưng bé để kiểm tra — ướt mồ hôi, đỏ ửng là nóng quá. Bé được quấn hoặc đắp chăn mỏng giữa các kiểu ảnh.
Máy sưởi và đèn. Đặt xa bé và xa vải vóc, không hướng thẳng vào bé, không để sát nệm, dây điện gọn ngoài lối đi. Đèn chụp nóng cũng cần khoảng cách.
Theo dõi suốt buổi. Người lớn nhìn màu da, nhịp thở của bé liên tục. Bé tái, tím, thở bất thường thì dừng ngay, mặc ấm cho bé, và nếu không cải thiện thì gọi 115.
Vệ sinh và sức khoẻ: hỏi trước buổi chụp
Bé vài ngày tuổi rất dễ nhiễm khuẩn. Những điều nên thống nhất với người chụp trước:
- Người chụp và trợ lý không đến khi đang ho, sốt, sổ mũi, có mụn nước ở môi, tay. Hỏi chính sách dời lịch khi người chụp ốm — dời không tốn phí là dấu hiệu đơn vị đặt an toàn của bé lên trước.
- Rửa tay xà phòng khi đến và trước mỗi lần chạm bé.
- Vải, chăn quấn, mũ, đạo cụ tiếp xúc với da bé được giặt sạch sau mỗi gia đình; hỏi cách họ vệ sinh.
- Hạn chế số người có mặt; người thân đến xem cũng nên khoẻ mạnh và rửa tay.
- Không dùng phụ kiện nhỏ dễ rơi, dễ nuốt gần bé: hạt cườm, cúc, hoa giả rời cánh.
- Với bé sinh non, nhẹ cân, đang vàng da, đang theo dõi bệnh, hỏi bác sĩ nhi trước khi đặt lịch.
Nhịp buổi chụp theo bé, không theo lịch chụp
Một buổi chụp sơ sinh tốt thường dài, có khi vài giờ, vì phần lớn thời gian là chờ bé bú no, ợ hơi, ngủ sâu, và dừng lại mỗi khi bé thức hay cần bú tiếp. Người chụp có kinh nghiệm không thúc mẹ cho bú nhanh, không quấn ép bé vào tư thế khi bé đang cựa, không giữ bé ở một tư thế quá lâu cho "đủ góc".
Bố mẹ nên được nói rõ trước: bé có thể không chịu ngủ, và một số kiểu ảnh có thể không làm được. Người chụp chấp nhận điều này là người đặt bé lên trước. Người chụp nói "bé nào cũng ngủ được, để em lo" và bắt đầu dùng những cách làm bé ngủ mà bố mẹ không quen là dấu hiệu nên hỏi thêm.
Cũng không nên cho bé dùng bất kỳ chế phẩm nào để "ngủ ngon cho buổi chụp". Bé được bú no, ở phòng ấm vừa, có tiếng ồn trắng nhỏ, được quấn nhẹ là đủ với phần lớn trẻ sơ sinh.
Chuẩn bị nhà trước buổi chụp
Buổi chụp tại nhà diễn ra suôn sẻ hơn khi gia đình chuẩn bị trước một ngày. Những việc gợi ý:
- Chọn một phòng có cửa sổ lấy sáng, ít người qua lại, đóng được cửa để giữ ấm; dọn trống một khoảng sàn đủ cho người chụp bày nệm, đạo cụ.
- Kiểm ổ điện gần chỗ chụp, dây điện của đèn, máy sưởi được đi gọn; đồ dễ đổ như bình hoa, giá sách thấp được dời đi.
- Chuẩn bị tã, khăn, đồ thay cho bé, khăn lót dự phòng — bé sơ sinh thường tè, ị trong buổi chụp.
- Cho bé bú no ngay trước khi người chụp bắt đầu, và để sẵn chỗ mẹ ngồi cho bú thoải mái giữa các kiểu ảnh.
- Thú cưng nhốt ở phòng khác hoặc nhờ người giữ; anh chị nhỏ có người lớn trông riêng ngoài thời gian chụp chung.
- Thống nhất trước danh sách kiểu ảnh gia đình muốn và không muốn, để người chụp không phải thử những tư thế gia đình không thấy thoải mái.
Một buổi chụp có chuẩn bị giúp người chụp dành thời gian cho bé thay vì xoay xở với đồ đạc, và bố mẹ có thể tập trung quan sát an toàn.
Chi phí buổi chụp ảnh sơ sinh gồm những gì
Giá chụp ảnh sơ sinh khác nhau rất nhiều. Thay vì so con số, so các thành phần dưới đây — chúng cho thấy hai gói "rẻ" và "đắt" thật ra khác nhau ở đâu:
- Thời gian buổi chụp và số người đến (người chụp, trợ lý giữ bé). Có trợ lý chuyên đỡ bé là yếu tố an toàn, không chỉ là tiện.
- Số kiểu ảnh, số ảnh chỉnh sửa giao, có giao ảnh gốc hay không.
- Đạo cụ, phông, vải quấn có sẵn hay gia đình tự chuẩn bị; chúng được vệ sinh thế nào.
- Phí di chuyển, phí mang thiết bị đến nhà.
- Ảnh in, album, khung — thường là phần tách riêng và chiếm tỷ lệ lớn.
- Chính sách dời lịch khi bé hoặc người chụp ốm, khi bé sinh sớm hay muộn.
Ví dụ giả định: gói A giá thấp hơn gói B nhưng chỉ có một người đến, không có trợ lý, không cho dời lịch khi bé ốm. Với ảnh sơ sinh, khác biệt đó không nằm ở bức ảnh đẹp hơn mà ở mức an toàn của buổi chụp.
Quyền với ảnh của bé: đọc điều khoản trước khi ký
Ai sở hữu ảnh, ai được dùng. Theo nguyên tắc chung về quyền tác giả, người chụp thường giữ quyền tác giả với bức ảnh; nhưng ảnh có hình một người cụ thể — ở đây là bé — thì việc sử dụng hình ảnh đó còn chịu quy định về quyền của cá nhân với hình ảnh của mình, mà với trẻ em do cha mẹ quyết định. Hợp đồng nên ghi rõ hai phía được làm gì.
Dùng để quảng cáo. Nhiều người chụp muốn đăng ảnh lên trang của mình. Gia đình có quyền đồng ý, đồng ý một phần (chỉ ảnh không lộ mặt, không ghi tên), hoặc từ chối. Thoả thuận nên bằng văn bản, và ghi quyền yêu cầu gỡ sau này.
Ảnh không mặc quần áo. Ảnh sơ sinh thường có bé không mặc gì. Gia đình nên yêu cầu những ảnh này không được đăng công khai dưới bất kỳ hình thức nào, và hỏi người chụp lưu ảnh gốc ở đâu, xoá khi nào.
Giao ảnh và lưu trữ. Bao nhiêu ảnh chỉnh sửa, định dạng gì, trong bao lâu, gia đình có nhận ảnh gốc không. Tải về và tự lưu trữ ngay khi nhận, vì kho lưu trữ của người chụp có thể chỉ giữ trong thời gian ngắn.
Câu hỏi thường gặp
Bé bao nhiêu ngày tuổi thì chụp ảnh sơ sinh?
Nhiều người chụp đề xuất trong khoảng hai tuần đầu vì bé ngủ sâu và dễ cuộn tư thế. Tuy vậy, sức khoẻ của mẹ và bé quan trọng hơn mốc này: mẹ vừa sinh mổ, bé đang vàng da hay sinh non thì nên chờ ổn định, hoặc chọn chụp kiểu đời thường khi bé lớn hơn.
Chụp có đèn flash có hại mắt bé không?
Chưa có bằng chứng cho thấy đèn flash chụp ảnh thông thường gây tổn thương mắt trẻ sơ sinh. Tuy vậy, ánh sáng mạnh, nhấp nháy liên tục có thể làm bé giật mình, khó ngủ. Nhiều người chụp ảnh sơ sinh chọn ánh sáng tự nhiên hoặc đèn liên tục dịu, vừa an toàn vừa giữ bé ngủ yên.
Có nên tự chụp ảnh sơ sinh theo các tư thế trên mạng?
Gia đình có thể tự chụp những tư thế đơn giản, an toàn như bé quấn khăn nằm ngửa, cận cảnh bàn tay bàn chân, bé trong vòng tay bố mẹ. Không tự làm các tư thế chống cằm, treo, đặt bé vào vật chứa trên cao — những ảnh đó thường là ảnh ghép do người có kinh nghiệm thực hiện.
Người chụp mang thú cưng hoặc anh chị nhỏ vào ảnh thế nào cho an toàn?
Thường là ghép ảnh, hoặc có người lớn giữ chắc cả bé lẫn thú cưng hay anh chị. Không để thú cưng nằm cạnh bé mà không ai giữ, không để trẻ nhỏ tự bế em đứng hay ngồi trên ghế cao. Kiểu ảnh gia đình nằm cạnh nhau trên nệm sát sàn là lựa chọn an toàn hơn.
Nên chọn người chụp ảnh sơ sinh dựa vào đâu?
Ngoài phong cách ảnh, hỏi về đào tạo an toàn cho trẻ sơ sinh, cách làm các tư thế khó, chính sách khi người chụp ốm, cách vệ sinh đạo cụ, và điều khoản sử dụng ảnh. Một người chụp có ảnh đẹp nhưng trả lời mơ hồ về an toàn không phải lựa chọn tốt cho em bé vài ngày tuổi.